Terugblik Nijmegen

Autonomie, verbondenheid en ertoe doen

Pieter Hilhorst, verbonden aan de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, vertelt over het adviesrapport ‘De derde levensfase: het geschenk van de eeuw’. “Sinds begin 20e eeuw hebben we er een levensfase bijgekregen: een fase van zo’n 25 jaar waarin mensen gemiddeld in goede gezondheid leven en niet meer hoeven te werken voor hun geld. Maar hoe vul je die fase in? En denk je ook alvast na over het ouder worden? Dat doen we liever niet, maar het is belangrijk. Op wie kan ik rekenen als ik zorg nodig krijg? Hoe wil ik wonen als ik minder goed ter been word?”

Pieter schetst de drie waarden die ieder mens belangrijk vindt in het leven: autonomie (hoe houd ik zelf de regie?), verbondenheid (hoe houd ik contact met anderen?) en ertoe doen (hoe blijf ik van betekenis)? “Deze waarden helpen om na te denken over wat u belangrijk vindt als u ouder wordt.”

Verrassend: sociale contacten blijken het grootste effect te hebben op je gezondheid. “Het is dus belangrijk dat je mensen om je heen hebt. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor die ander. Dat raakt ook aan wonen. Veel mensen wonen in een woning die niet geschikt is als je slechter ter been wordt. En als je in een gemeenschap wilt gaan wonen, dan moet je daar tijdig over nadenken, samen met anderen en daarbij ook bijvoorbeeld de politiek betrekken. Dus sommige dingen kun je zelf, sommige dingen doe je het best samen en voor sommige taken heb je instanties nodig.”

Tip van Pieter: maak de kring groter, bijvoorbeeld in de vorm van een voorzorgcirkel. Dat is een netwerk van zo’n 10 tot 15 mensen die afspreken elkaar te ondersteunen. Het verlaagt de drempel om hulp te vragen en je doet sociale contacten op. Meer over de voorzorgcirkels is hier te lezen.

Openhartige gesprekken

Na het gezamenlijke deel in de theaterzaal verspreiden de deelnemers zich door het hele gebouw. In groepjes van gemiddeld zo’n acht senioren praten ze door over wat hen bezighoudt. Mensen zijn openhartig en luisteren naar elkaar. Er wordt naar elkaar geluisterd, er ontstaan verbindingen en er worden zelfs telefoonnummers en adressen uitgewisseld.

Wonen is een van de gespreksthema’s. Een man vertelt dat zijn huis geschikt is om oud te worden. “Ons huis heeft een stenen vloer zonder drempels, de badkamer heeft een inloopdouche en een traplift hebben we al tien jaar.” Toch is hij sceptisch. “Want het helpt allemaal niets als je hulp nodig krijgt, want dan zit je alleen thuis.” Hij zou graag met gelijkgestemden in een gemeenschap wonen.

Sociaal netwerk

Er ontstaat een discussie over de term ‘gelijkgestemden’. Want heb je niet heel verschillende mensen nodig om er voor elkaar te kunnen zijn? De een is goed in administratie, de ander kan goed klussen. Een vrouw vertelt dat haar man dementie heeft en binnenkort naar het verpleeghuis moet. “Ik heb een groot sociaal netwerk van heel verschillende mensen. Met de één ga ik wandelen, de ander kookt soms voor me. Ik heb heel bewust zo’n netwerk opgebouwd. En als je het eenmaal hebt, moet je het warmhouden.” Ook zij heeft haar huis helemaal aangepast. “Ik wil hier blijven wonen.”

Contacten leggen gaat niet iedereen makkelijk af. “Ik vind het lastig in mijn buurt, want bijna iedereen werkt.”

Grenzen aan zorgen voor elkaar

Zorgen voor elkaar, daar zitten grenzen aan. Een vrouw merkt op: “Ik vind het prima als een ander mijn bed verschoont of mijn ogen druppelt, maar me laten douchen door de buurvrouw, is een ander verhaal. Mijn grens ligt bij de intieme zelfzorg.” Anderen merken op dat die grens kan verschuiven naarmate je elkaar beter kent. “Ik heb het gedaan voor mijn ouders”, vertelt een andere vrouw. "Als je ervoor staat, doe je het gewoon."

Een man vertelt dat de thuiszorg steeds meer aan mensen overlaat, met filmpjes op de website hoe je bijvoorbeeld steunkousen aantrekt. Iedereen is het erover eens dat je de zwaardere zorg moet overlaten aan professionals. Maar is die zorg er straks nog wel? Daarover zijn veel zorgen.

Na de gezamenlijke afsluiting in de theaterzaal, blijft het nog lang gezellig in de aula, met hapjes en drankjes. Er is ook een kenniscafé, waar lokale zorg- en welzijnsorganisaties in gesprek gaan met deelnemers. Veel mensen laten zich informeren.